Vorig jaar nam ik een aantal boeken mee van mijn overleden vriendin en tussen haar boeken zag ik dit boek en begon te lezen, Rosa Luxemburg. Ik wist vaag iets van Rosa Luxemburg en was benieuwd.
Al lezend begon ik mij vragen te stellen. Ik ontdekte in het boek een nawoord van de filosofe Joke Hermsen. Zij vertelt over het leven van Rosa Luxemburg en haalt aan dat het hier om brieven gaat die Rosa Luxemburg vanuit de gevangenis schreef. Tijdens WO-I zat Rosa 3 jaar in de gevangenis. Waarom? Langzaam wordt het mij duidelijk. De brieven raken mij, ze raken mij diep. Hoe is het mogelijk dat deze vrouw, in deze situatie zulke brieven kan schrijven? Bemoedigende brieven naar haar vrienden.
Aan haar vriendin Sophie: " De wereld is nooit rechtvaardig geweest. Daarom moeten wij zelf de bron van kracht en menselijkheid zijn. Het is te belangrijk is om interne waardigheid en geestelijke helderheid te bewaren. Luister naar muziek, jezelf intellectueel, bezwijk niet voor wanhoop".
Zij leefde in een interessante tijd. De ellende van de arbeiders, armoede, wonen in krotten, geen sociale zekerheid. De sociaal-democratie en het communisme ontstaan.
- Haar hoofdwerk Die Akkumulation des Kapitals (1912) is een commentaar op, en voortbouw van de theorie van Karl Marx. Kapitalisme kon blijven bestaan zolang groei mogelijk was, opmerkelijk is dat voor de groei het kapitalisme afhankelijk is van gebieden die nog niet kapitalistisch zijn, zoals koloniën: alleen daar was een afzetmarkt voor de overproductie van goederen. Kapitalisme ging volgens haar daarom altijd samen met imperialisme, kolonialisme en militarisme. filosofie.nl/filosofen/rosa-luxemburg/ (Joke Hermsen merkt in haar naschrift op dat Rosa nooit kan vermoeden dat deze groei zou leiden tot vercommercialisering van de zorg en de verkoop van privédata door Google en Facebook, zoals in onze tijd.)
- De leiding van de SPD denkt dat een geleidelijke hervorming het kapitalisme zal omvormen. Rosa denkt dat een radendemocratie een betere weg is. Raden waarin de bevolking daadwerkelijk inspraak krijgt. Zij reisde alle congressen in Europa af om haar visie uit te dragen.
Luxemburg was onder de indruk van de Russische revolutie in 1917, maar ze bekritiseerde communist Lenin met haar woorden over het belang van democratische vrijheden:
- Radendemocratie. Ze waarschuwde voor centralisatie van macht binnen partijen en staten. Als je de macht in de kleine kring uitoefent, verdwijnt de invloed van burgers. Voor Luxemburg was het massaal meedoen van arbeiders en burgers dus essentieel. Democratie leeft van actieve deelname, debat en conflict.
- Ongehinderde vrijheid van drukpers en vergadering.
- Zonder een vrije strijd van opinies kwijnt het leven in elke openbare instelling weg, wordt het een schijnleven, waarin alleen de bureaucratie het actieve element vormt.
- Haar uitspraak 'Vrijheid is altijd vrijheid voor de andersdenkenden ' is beroemd geworden.
- In 1918 wordt zij vrijgelaten. Er heerst wanorde en paniek in de landen. Soldaten komen terug van het front van WOI, met hun wapens, totaal gedesillusioneerd, ze vormen groepen, Freikorpsen. Ze denken dat ze verraden zijn. De Russische Revolutie heeft plaatsgevonden. De SPD is bang dat dit overslaat naar Duitsland. Rosa ontdekt dat er steeds meer macht naar de leiders wordt getrokken, geen radendemocratie. Zij verdedigt dit laatste fel. Ook vrijheid van meningsuiting en verscheidenheid van denken.
De situatie in de wereld dreigt. Komt er oorlog? Wanneer de SPD toestemt dat er kredieten moeten worden versterkt om wapens te kopen, is dit een zwarte dag voor haar. Waar zij maar kan laat zij een tegengeluid horen: We geloven in "Arbeiders van alle landen verenigt u", niet in arbeiders die elkaar bevechten. Zij wordt voor een militaire rechtbank gebracht en beschuldigt van landverraad. Zij verdwijnt achter tralies.
HOE KWAM HET ZOVER?
Geboren in 1871 in Zamosc, Polen, wat in die tijd tot het Russische Tsarenrijk hoorde. Zij bezocht het gymnasium. Als 15-jarige zag ze de ellende van de mensen om zich heen en begint Karl Marx te lezen. Ellende? Hoe was het in haar tijd?
De industriële revolutie is volop gaande in Europa. Door de uitvinding van machines kan er in grote hoeveelheden geproduceerd worden. Het oude vakmanschap verdwijnt. Rijken kunnen de machines betalen, maar handwerkers verliezen hun werk. Mensen trekken naar de steden, krottenwijken ontstaan. In de fabrieken, werken mannen, vrouwen en kinderen, 14 uur per dag, sociale voorzieningen zijn er niet.
Zij sluit zich aan bij de Poolse Revolutionaire Partij, komt voor haar mening uit en moet vluchten. Zij reis naar Zürich, waar de enige universiteit staat waar vrouwen mogen studeren. Zij sluit hier haar studie economie, recht en filosofie cum laude af. Zij sluit zich aan bij de Sociaal Democratische Partij voor Polen en Litouwen. In 1893 mochten zij als enige vrouw de partijvertegenwoordigers op de Tweede Internationale. In 1898 vestigt zij zich in Berlijn. Ze gaat een prominente rol binnen de SPD spelen.
Wat schrijft zij vanuit de gevangenis:
Nu is het avond en een teer briesje waait van boven door mijn venster mijn cel in....
Aan Luise Kautsky: “Maak je geen zorgen om mij, ik ben sterker dan deze muren.”
Aan Mathilde Jacob schrijft dat ze soms “een diepe eenzaamheid voelt, maar ook een stille kracht”.
Hoe ze vanuit haar cel de tuin observeert: vogels, een roodborstje dat op de vensterbank landt, het geluid van bomen, wolken die voorbij drijven, het licht van de onderwaterzon.
- Dan op een goede dag, 3 maanden na haar vrijlating, aan het einde van de Spartacusopstand in Berlijn ( 1919) wordt Rosa Luxemburg opgepakt door een Freikorps, die door de SPD-minister van Defensie Gustav Noske wordt ingezet om de opstand neer te slaan. DitFreikorps, ingezet door haar eigen partij, de SPD. Rosa Luxemburg wordt zwaar mishandeld, vervolgens op korte afstand doodgeschoten en haar lichaam wordt in het Landwehrkanal gegooid en weken later gevonden.
- januari 1919 in Berlijn) als te vroeg en o
